Wystąpienie: Arkadiusz Sikora

Stanowisko

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Koalicyjnego Klubu Parlamentarnego Lewicy mam zaszczyt przedstawić stanowisko w trakcie pierwszego czytania rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, druk nr 3163.

Omawiamy dziś projekt, który może dotyczyć: bezpieczeństwa państwa, uczciwości obrotu gospodarczego i ochrony legalnie zarobionych pieniędzy przed przestępczością finansową. Druk nr 3163 wykonuje prawo Unii Europejskiej, w szczególności dyrektywę 2024/1640, i modernizuje polski system przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.

Chciałbym zwrócić uwagę na pięć najważniejszych kwestii.

Po pierwsze, przeciwdziałanie finansowaniu terroryzmu i proliferacji broni masowego rażenia. Projekt rozszerza istniejący system szczególnych środków ograniczających. Chodzi m.in. o możliwość skuteczniejszego stosowania sankcji i zamrażania wartości majątkowych wobec osób i podmiotów objętych ograniczeniami. To nie jest abstrakcyjny problem. Przepływ pieniędzy jest jednym z warunków funkcjonowania organizacji terrorystycznych, obchodzenia sankcji czy finansowania programów związanych z bronią masowego rażenia. Państwo musi dysponować instrumentami pozwalającymi odcinać te źródła finansowania, zanim pieniądze zostaną wykorzystane.

Po drugie, zmieniamy zasady funkcjonowania Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych. To ważny element projektu. CRBR ma pozwalać ustalić, kto naprawdę stoi za spółką czy innym podmiotem gospodarczym. Jest to podstawowe narzędzie, jeżeli chcemy przeciwdziałać ukrywaniu majątku za skomplikowanymi strukturami właścicielskimi. Jednocześnie projekt odchodzi od zasady całkowitej, powszechnej jawności danych. Dostęp otrzymają odpowiednie organy państwa i instytucje obowiązane, natomiast inne osoby będą musiały wykazać uzasadniony interes związany z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy lub jego zwalczaniem. To jest próba znalezienia właściwej równowagi: transparentność tam, gdzie służy interesowi publicznemu, ale jednocześnie ochrona prywatności obywatela. Co istotne, projekt pozostawia możliwość dostępu m.in. dla dziennikarzy, organizacji pozarządowych i środowiska naukowego, którzy odgrywają istotną rolę w społecznej kontroli przepływów finansowych.

Po trzecie, lepiej chronimy osoby, których dane znajdują się w rejestrze. Beneficjent rzeczywisty będzie mógł wystąpić o ograniczenie dostępu do swoich danych, jeżeli wykaże, że ich ujawnienie naraża go na niewspółmierne ryzyko stania się ofiarą określonych przestępstw. Szczególna ochrona obejmie również osoby nieposiadające pełnej zdolności do czynności prawnych. To rozwiązanie racjonalne. Państwo powinno być skuteczne wobec przestępców, ale nie powinno przy okazji niepotrzebnie narażać uczciwych obywateli.

Po czwarte, większy nacisk kładziemy na nowe technologie i nowe rodzaje ryzyka. Instytucje obowiązane będą musiały oceniać ryzyko związane z nowymi produktami, usługami, kanałami ich dostarczania oraz nowymi i rozwijającymi się technologiami - i robić to przed ich wprowadzeniem. Następnie będą zobowiązane do ograniczania zidentyfikowanego ryzyka. To bardzo istotne, bo przestępczość finansowa nie stoi w miejscu. Państwo nie może reagować dopiero wtedy, kiedy powstanie problem. System musi potrafić identyfikować ryzyko wcześniej.

Po piąte, modernizujemy narzędzia generalnego inspektora informacji finansowej. Powstaje nowoczesny system SIGIIF 2.0, który ma usprawnić bezpieczną elektroniczną wymianę informacji pomiędzy GIIF, instytucjami obowiązanymi oraz właściwymi organami. To szczególnie ważne, ponieważ w zwalczaniu przestępczości finansowej liczy się nie tylko dostęp do informacji, ale również szybkość ich analizy i wymiany.

Wysoka Izbo! Z perspektywy społecznej jest jeszcze jeden argument przemawiający za tym projektem. Pranie pieniędzy nie jest przestępstwem bez ofiar. Pieniądze pochodzące z przestępstw, korupcji czy innych nielegalnych źródeł, wprowadzane następnie do legalnej gospodarki uderzają w uczciwych przedsiębiorców i pracowników. Zaburzają konkurencję i osłabiają zaufanie do państwa. Nie może być tak, że zwykły pracownik płaci podatek od każdej wypłaty, mały przedsiębiorca rozlicza każdą fakturę, a jednocześnie wielkie nielegalne przepływy finansowe są ukrywane za kolejnymi spółkami i skomplikowanymi konstrukcjami właścicielskimi. Uczciwość podatkowa i finansowa powinna obowiązywać wszystkich - niezależnie od wielkości portfela.

Dlatego ten projekt zasługuje na poparcie. Wzmacnia bezpieczeństwo systemu finansowego, dostosowuje polskie prawo do nowych zagrożeń, poprawia narzędzia państwa, a jednocześnie uwzględnia ochronę prywatności obywateli.

Klub Lewicy poprze procedowany projekt ustawy. Dziękuję bardzo.