Wystąpienie: Tadeusz Samborski

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego, w imieniu którego mam zaszczyt przemawiać, jednoznacznie popiera projekt uchwały w sprawie uczczenia królowej Anny Jagiellonki w 430. rocznicę jej śmierci.

Czynimy to dlatego, że czasy królowej Anny to okres świetności Rzeczypospolitej, zwycięstw oręża polskiego, rozwoju gospodarki, kultury i nauki oraz wolności politycznej i religijnej. O Annie Jagiellonce, królowej Polski, stronniczce dziedzictwa Jagiellonów można z całym przekonaniem powiedzieć, że była kobietą, która w trudnym dla państwa polskiego okresie odegrała istotą rolę w zachowaniu ciągłości dynastycznej i politycznej. Jej życie przypadło na niezwykle ważny okres w dziejach naszego państwa. Był to czas panowania ostatnich Jagiellonów, późniejszego bezkrólewia, pierwszych wolnych elekcji, przemian politycznych oraz kształtowania się nowego ustroju Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Dlatego uprawnione jest stwierdzenie, że jej historia jest częścią historii Polski.

W momencie śmierci Zygmunta Augusta Anna Jagiellonka stała się nie tylko członkinią rodziny królewskiej, ale także symbolem ciągłości dynastii. W czasie drugiego bezkrólewia wybrano Annę Jagiellonkę na królową, a jej mężem został Stefan Batory, książę Siedmiogrodu. Nie można zapomnieć, że Anna Jagiellonka pozostała ważną postacią życia publicznego, kiedy była już żoną Stefana Batorego. Utrzymywała kontakty polityczne i rodzinne, prowadziła korespondencję, interesowała się sprawami państwa i dbała o zachowanie znaczenia swojego rodu. Ważnym elementem jej działalności było również wspieranie Kościoła, fundacji religijnych oraz przedsięwzięć związanych z kulturą i pamięcią dynastyczną. Anna rozumiała, że władza królewska nie polega wyłącznie na podejmowaniu decyzji politycznych. To również była troska o symbole, tradycje, pamięć historyczną i dziedzictwo pozostawione następnym pokoleniom. Za czasów Jagiellonów bowiem Polska stała się jednym z najważniejszych państw Europy Środkowo-Wschodniej. Rozwijały się miasta, handel, nauka i kultura. Powstawały wielkie dzieła architektury i sztuki. Polska znajdowała się w centrum przemian europejskiego renesansu. Można więc powiedzieć, że Anna stała się łącznikiem pomiędzy epoką Jagiellonów a epoką Wazów. Była świadkiem końca jednej dynastii i początku drugiej. Była świadkiem przełomu, ale także jego uczestniczką.

Jej postać łączy w sobie kilka ważnych elementów polskiej historii: dziedzictwo Jagiellonów, ideę monarchii, tradycje Rzeczypospolitej Obojga Narodów, kulturę renesansu oraz znaczenie Warszawy jako jednego z najważniejszych ośrodków państwa. Dlatego rocznica jej śmierci jest okazją do głębokiej refleksji nad naszym dziedzictwem.

Imponująca i godna szacunku była hojność Anna Jagiellonki na rzecz sztuki i życia religijnego. W uchwale słusznie podkreśla się, iż z jej fundacji powstały wybitne dzieła sztuki europejskiego renesansu i baroku tworzone przez włoskich mistrzów. Miała też osobisty udział w tworzeniu przedmiotów artystycznych, takich jak haftowane ornaty i obrusy. Na szczególne podkreślenie zasługuje jej wsparcie finansowe dla uczącej się młodzieży z niezamożnych rodzin. Warto podkreślić, jak to czynią historycy, znawcy dawnej epoki, że w czasach królowania Anna Jagiellonki Polska stawała się schronieniem dla ludzi zarówno z zachodniej, jak i wschodniej Europy (Dzwonek) prześladowanych z powodu wyznawanej wiary.

Jakże budująca jest konstatacja, iż w okresie królowania Anna Jagiellonki w Rzeczypospolitej rozwijały się rządy prawa i panowała wolność wyznania. Do jej niewątpliwych zasług należy to, że skutecznie zablokowała drogę na Polski tron Habsburgom i pretendentom z Rosji. W świetle powyższego oczywiste jest, że mój klub, klub Polskiego Stronnictwa Ludowego, popiera projekt procedowanej uchwały. Dziękuję bardzo.