Wystąpienie: Wioleta Tomczak

Szanowna Pani Marszałek! Panie Ministrze! Drodzy Goście! Wysoka Izbo! Wprowadzenie preferencyjnej stawki VAT w przypadku napojów zawierających znaczny udział soku owocowego lub warzywnego miało swoją logikę. Chodziło o to, aby w ramach systemu podatkowego uwzględnić produkty o składzie, który można uznać za korzystniejszy z punktu widzenia konsumenta. Problem pojawił się wtedy, gdy z tej samej preferencji zaczęły korzystać produkty, których nie sposób utożsamić z takim celem, czyli m.in. napoje energetyzujące czy bezalkoholowe odpowiedniki napojów alkoholowych. Właśnie tę niespójność ma uporządkować projekt, nad którym dziś debatujemy.

W przypadku napojów energetyzujących jest to szczególnie istotne. W 2023 r. wprowadziliśmy zakaz ich sprzedaży osobom poniżej 18. roku życia. Podejmujemy również kolejne działania mające ograniczyć ich nadmierną konsumpcję, zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży. Trudno więc z jednej strony ograniczać dostępność tych produktów i wskazywać na związane z nimi zagrożenia, a z drugiej utrzymywać preferencję podatkową tylko dlatego, że producent dodał do napoju odpowiednią ilość soku. Polityka państwa powinna być w tym zakresie spójna. Instrument podatkowy nie powinien tworzyć zachęty do spożywania produktów, wobec których inne regulacje państwa prowadzą politykę ograniczającą ich spożycie.

Podobną sytuację mamy w przypadku bezalkoholowych odpowiedników napojów alkoholowych. Z perspektywy zdrowia publicznego należy oczywiście zauważyć, że wzrost zainteresowania napojami bezalkoholowymi może oznaczać również zwrot części konsumentów w kierunku produktów bez alkoholu. Nie oznacza to jednak, że każdy produkt będący odpowiednikiem alkoholu powinien automatycznie korzystać z preferencji podatkowej. Szczególnie ważny jest tutaj aspekt dotyczący młodzieży. Produkty 0% często zachowują formę, smak, markę i sposób prezentacji charakterystyczny dla napojów alkoholowych. Ich obecność w otoczeniu młodych ludzi może więc oswajać ich z określonymi kategoriami produktów i ze sposobem ich konsumpcji. Z punktu widzenia profilaktyki uzależnień nie możemy patrzeć wyłącznie na zawartość alkoholu w pojedynczej puszce czy butelce. Ważny jest również szerszy kontekst kształtowania nawyków, dlatego uporządkowanie zasad VAT w odniesieniu do tych produktów należy traktować jako element szerszej, spójnej polityki zdrowotnej. Nie chodzi przecież o to, aby karać producentów czy konsumentów. Chodzi o to, żeby preferencja podatkowa rzeczywiście odpowiadała celowi, dla którego została wprowadzona. Jeżeli kryterium preferencyjnego VAT-u ma być obecność soku, to nie powinno ono prowadzić do sytuacji, w której dokładnie te same preferencje otrzymują produkty o zupełnie innym charakterze, czyli energetyki czy bezalkoholowe odpowiedniki alkoholu.

W związku z tym, że projekt porządkuje te kwestie i przywraca większą spójność między konstrukcją systemu podatkowego a działaniami państwa w obszarze zdrowia publicznego, Polska 2050 opowiada się za skierowaniem projektu do dalszych prac. Dziękuję bardzo.